สกู๊ปข่าวพิเศษ: พลังผู้สูงวัยเพชรปุระ จาก “ผู้รับบริการ” สู่ “ผู้ปกป้องสิทธิ” สุขภาพชุมชน

โดย เครือข่ายการเรียนรู้ระบบสุขภาพชุมชน

ในยุคที่ประเทศไทยก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์” หนึ่งในโจทย์ใหญ่ของการพัฒนาพัฒนาระบบสุขภาพตามแนวคิด "สุขสภาพแบบมีส่วนร่วม" คือทำอย่างไรให้ผู้สูงอายุไม่เพียงแต่เป็น “ผู้รอรับการรักษา” แต่สามารถลุกขึ้นมาเป็น “ผู้รู้สิทธิ” และ “ผู้ใช้ยาอย่างชาญฉลาด” เพื่อดูแลตนเองและคนในชุมชนได้อย่างยั่งยืน

เป็นโมเดลความร่วมมือระดับพื้นที่ล่าสุดที่น่าจับตามอง เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2569  ชมรมผู้สูงอายุเพชรปุระ อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ โดยประธานชมรมฯ ได้เปิดบ้านต้อนรับ ภญ.พจนาลัย อนุสรณ์พาณิชกุล กรรมการศูนย์พิทักษ์สิทธิ์บัตรทอง ในโอกาสบรรยายพิเศษหัวข้อ “สิทธิบัตรทองกับผู้สูงอายุและการใช้ยาอย่างสมเหตุสมผล” แก่แกนนำผู้สูงวัยจาก 17 ชุมชน รวมกว่า 80 คน

ถอดรหัส 2 ประเด็นวิกฤต: สิทธิสุขภาพ และ ความปลอดภัยด้านยา

เวทีการเรียนรู้ครั้งนี้ไม่ได้เป็นเพียงการบรรยายความรู้ทั่วไป แต่เป็นการสร้างความเข้มแข็งในระดับฐานรากผ่าน 2 มิติสำคัญ:

1.        สิทธิบัตรทองคือสิทธิขั้นพื้นฐาน มิใช่ความเมตตา

ผู้สูงอายุจำนวนมากยังคงเผชิญอุปสรรคในการเข้าถึงบริการสุขภาพ ทั้งจากความไม่รู้ในเงื่อนไขการส่งต่อ ความเกรงใจบุคลากรทางการแพทย์ หรือการถูกละเมิดสิทธิโดยไม่รู้ตัว การเติมความรู้เรื่องสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จึงเป็นการคืนศักดิ์ศรีและอำนาจการตัดสินใจด้านสุขภาพให้แก่ประชาชน ตามเจตนารมณ์ของ พ.ร.บ. สุขภาพแห่งชาติ

2.        หยุดภัยเงียบจาก “การใช้ยาหลายซ้ำซ้อน” (Polypharmacy)

ผู้สูงวัยมักมีโรคเรื้อรังมากกว่า 1 โรค ชึ่งส่งผลให้ต้องได้รับยาจำนวนมาก การใช้ยาไม่สมเหตุสมผล ยาชุด ยาสมุนไพรที่ไม่แน่ชัด หรือการรับยาจากหลายสถานพยาบาลโดยขาดการบูรณาการ ถือเป็นความเสี่ยงสูงต่อภาวะตับ-ไตล้มเหลวและผลข้างเคียงรุนแรง การได้รับความรู้โดยตรงจากเภสัชกรเชี่ยวชาญจึงช่วยสร้าง "ภูมิคุ้มกันด้านยา" ในครัวเรือนได้อย่างตรงจุด

การสานพลังทั้ง 17 ชุมชน นับว่าเป็นนวัตกรรมทางสังคมด้านสุขภาพจากล่างขึ้นบน (Bottom-Up)

ความน่าสนใจของกิจกรรมนี้ คือการเลือกใช้พลังของ “ชมรมผู้สูงอายุเพชรปุระ” ซึ่งเป็นเครือข่ายภาคประชาชนที่เข้มแข็ง ครอบคลุมถึง 17 ชุมชนในเขตเทศบาลเมืองเพชรบูรณ์ แกนนำทั้ง 80 คนที่เข้าร่วมในวันนี้ จะเปรียบเสมือน “ศูนย์เฝ้าระวังและสื่อสารสุขภาพประจำชุมชน” ที่นำความรู้ เรื่องสิทธิการรักษาพยาบาลและการใช้ยาอย่างปลอดภัย ไปกระจายต่อในวงชา กิจกรรมชมรม และระดับครัวเรือน

การขับเคลื่อนของศูนย์พิทักษ์สิทธิ์บัตรทองร่วมกับชมรมผู้สูงอายุเพชรปุระในครั้งนี้ จึงนับเป็นตัวอย่างรูปธรรมของ “ธรรมมาภิบาลระบบสุขภาพแบบมีส่วนร่วม” ที่สอดคล้องกับแนวทางของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ที่มุ่งเน้นการสร้างสานพลังทุกภาคส่วน เพื่อให้ผู้สูงวัยสามารถพึ่งพาตนเอง เข้าถึงสิทธิอย่างเท่าเทียม และมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างศักดิ์ศรีในท้องถิ่นของตนเอง

วรรณิกา  หาญกลิ้ง   สื่อสุขภาวะ  กขป.เขต 2